min
minmin
GDZIE JESTEŚ:     NIEPYLAK APOLLO >> opis gatunku >> systematyka
minmin

Krewni i znajomi apolla (Systematyka)

min

20 lutego 2012

Niepylak apollo (Parnassius apollo L.) należy do motyli z rodziny paziowatych (Papilionidae). W Polsce najbliższym krewniakiem apolla jest niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne L.)

Do rodziny paziowatych (Papilionidae) należą zazwyczaj motyle duże, lub bardzo duże. Przednie skrzydła paziów są szerokie, o kształcie zbliżonym do trójkąta. Tylne skrzydła zaokrąglone, często zaopatrzone w ogonek. Ich tylny brzeg jest wklęsły, co jest cechą charakterystyczną całej rodziny. Rysunek i ubarwienie skrzydeł paziów są bardzo bogate. Samce i samice są zazwyczaj podobnie ubarwione. Wyraźny dymorfizm płciowy występuje tylko u niektórych tropikalnych gatunków pazi.

Nazwa naukowa rodziny pochodzi najprawdopodobniej do francuskiego słowa „papillon” oznaczającego motyla. W Polsce paź królowej niekiedy był określany nazwą witeź. Wyraz ten pochodzi od rosyjskiego słowa „vitiaz”, które oznacza wodza lub księcia. Z kolei angielska nazwa paziów pochodzi od słowa „swallowtail” oznacza jaskółczy ogon. Nazwa nawiązuje do charakterystycznych ogonków występujących na tylnych skrzydłąch części gatunków.

Na świecie występuje 600 gatunków paziów. Większość z nich spotkać można jedynie w tropikach, w Europie żyje zaledwie 12 gatunków. Pazie należą do największych i najpiękniejszych motyli dziennych. Niestety piękny wygląd tych zwierząt był jednym z powodów ich wyłapywania przez kolekcjonerów. Niektóre okazy rzadkich paziów np Ornithoptera paradise czy Papilio elephenor osiągają na aukcjach ceny kilkuset tysięcy złotych za sztukę. Motyle z rodziny paziowatych należą do jednych z największych motyli dziennych (zobacz też: Największy dzienny motyl świata). Rozpiętość skrzydeł tropikalnych gatunków może wynosić 25 cm.

Gąsienice części paziów posiadają z przodu ciała wysuwane wypustki (osmeterium), które wydzielają odstraszające napastników substancje zapachowe (zobacz też: Opis podrodziny Parnassiinae i rodzaju niepylak).


Systematyka rodziny:

Królestwo: zwierzęta (Animalia)
Typ: stawonogi (Arthropoda)
Podtyp: tchawkowce (Tracheata)
Gromada: owady (Insecta)
Podgromada: owady uskrzydlone (Pterygota)
Rząd: motyle (Lepidoptera)
Nadrodzina: Papilionoidea

Rodzina: paziowate (Papilionidae)

Podrodzina: Papilioninae
Rodzaj: Paź (Papilio)

  • Gatunek: Paź królowej (Papilio machaon) (L.)

Rodzaj: Iphiclides

  • Gatunek: Paź żeglarz (Iphiclides podalirius) (L.)

Podrodzina: Zerynnthiinae
Rodzaj: Zygzakowiec (Zerynthia)

  • Gatunek: Zygzakowiec kokornakowiec (Zerynthia hypermnestra) (Scop.)

Podrodzina: Parnassiinae
Rodzaj: Niepylak (Parnassius)

  • Gatune: Niepylak apollo (Parnassius apollo) (L.)
  • Gatunek: Niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne) (L.)

 

Pazie Polski:

W Europie występuje 12 gatunków paziów, w Polsce zaledwie cztery:paź królowej (Papilio machaon), paź żeglarz (Iphiclides podalirius), niepylak apollo (Parnassius apollo) oraz niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne). Piątym gatunkiem z tej rodziny, notowanym na terenie naszego Kraju jest zygzakowiec kokornakowiec (Zerynthia polyxena). Motyl ten jest jednak zalatującym co kilkadziesiąt lat migrantem. Najbliższe stałe populacje występują w Czechach i Słowacji.

Paź królowej (Papilio machaon)

min

Najpospolitszym gatunkiem paziów Polski jest paź królowej (Papilio machaon). Szczególnie często spotykane są barwne gąsienice, które występują na roślinach z rodziny baldaszkowatych (Apiaceae), w tym także na roślinach ogrodowych (koprze, pietruszce czy marchwi). Motyl lata w dwóch (trzech) pokoleniach od maja do sierpnia. Ze względu na charakterystyczny wygląd paź królowej jest najbardziej znanym gatunkiem motyla. Jest to również jeden z większych przedstawicieli krajowych motyli. Rozpiętość skrzydeł waha się od 65 do 80mm. Paź królowej obecnie nie jest zagrożony wyginięciem, nie podlega również ochronie prawnej.

Paź żeglarz (Iphiclides podalirius)

min

Ten piękny motyl występuje głównie na południu kraju m. in. na Mazowszu, Dolnym Śląsku. Pojedyncze stanowiska znane są również z Suwalszczyzny. Gąsienice żyją na rozmaitych krzewach i drzewach tj. śliwa tarnina, czeremcha amerykańska, grusza pospolita, głóg jednoszyjkowy. Motyle latają wiosna od połowy maja do końca czerwca. Rozpiętość skrzydeł wynosi od 60 do 75mm. Motyl preferuje nasłonecznione stoki porośnięte krzewami, a także obsadzone czeremchą amerykańską suche skraje lasów. Osobniki dorosłe chętnie odwiedzają kwiaty lilaków (tzw. bzów). W Polsce paź żeglarz objęty jest ochroną gatunkową, znajduje się również w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

Niepylak mnemozyna (Parnassius mnemosyne)

Niepylak mnemozyna występuje niemal w całej w Europie, a także w Azji Środkowej oraz w Iranie W Polsce motyl ten, występuje głównie w północno – wschodniej części Kraju m. in. na Pojezierzu Mazurskim, w Dolinie Biebrzy, Puszczy Białowieskiej oraz w południowo wschodniej części (Beskid Niski, Beskid Sądecki, Bieszczady, Roztocze, Pogórze Przemyskie, Tatry i Pieniny). Izolowane stanowisko tego motyla znajduje się w Sudetach. Dawniej niepylak mnemozyna występował znacznie częściej. Spotykać go można było w Górach Świętokrzyskich, Ojcowie oraz Beskidzie Śląskim. Gąsienice żyją na różnych gatunkach kokoryczy (Corydalis sp.). Motyl lata od połowy maja do początków lipca. Niepylak mnemozyna preferuje tereny umiarkowanie wilgotne. Wolno latające osobniki można spotkań na łąkach, skrajach lasów liściastych. Niepylak mnemozyna jest gatunkiem wysokiego ryzyka, narażonym na wyginięcie ze względu ze względu na postępującą izolację miejsc występowania oraz postępującą sukcesję naturalną zajmowanych przez niego siedlisk. Sytuacja ta szczególnie dotyczy sudeckiej populacji tego motyla. Pozostałe populacje są nadal dość liczne, głównie w południowo - wschodnich i północno - wschodnich rejonach. W Polsce niepylak mnemozyna podlega ochronie prawnej, wpisany jest również do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

Niepylak apollo (Parnassius apollo)

min

Niepylak apollo jest jednym z najpiękniejszych i niestety najrzadszych przedstawicieli motyli dziennych Europy. Uroda tego gatunku dorównuje wdziękom motyli tropikalnych. Po części efektowny wygląd niepylaka apollo stał się jedną z przyczyn jego zagłady. Nieodpowiedzialni kolekcjonerzy owadów, nadmiernie wyłapywali co okazalsze osobniki. Gatunek ten stał się symbolem ginącej przyrody w Europie.

Dla zainteresowanych

Niepylak mnemozyna w Sudetach

Sudecka populacja tego gatunku opisana jako podgatunek Parnassius mnemosyne silesiacus Fruhst jeszcze do niedawna uważana była za wymarłą. Pierwsze wzmianki w literaturze dotyczące „śląskiej rasy” niepylaka mnemozyny pochodzą z pracy Wolfa (1927). Odmienność „śląskiej rasy” niepylaka mnemozyny została potwierdzona również przez późniejsze badania naukowców. „Sudeckie” niepylaki mnemozyna mozna poznać po rozległym ciemnym przyprószeniu skrzydeł. Wolf w swojej publikacji podaje również stanowiska występowania tego motyla w Sudetach. Były to usytuowane w Górach Kamiennych części stoku Rogowca i Jeleńca koło miejscowości Grzmiąca, góra Chełmiec koło Wałbrzycha, Dolina Złotej Wody na północ od pasma Granicznika, rejon wioski Trzy Strugi, południowe i południowo-wschodnie stoki Stożka w pobliżu Unisławia Śląskiego oraz dolina pomiędzy masywem Krzywuchy a masywem Włostowej - Suchawy w okolicach Sokołowska. Ponadto gatunek wymieniany był ze Ślęży, masywu Śnieżnika, Gór Bialskich, Gór Sowich oraz Gór Opawskich koło Prudnika.
W latach siedemdziesiątych XIX wieku na skutek intensywnego odławiania motyli, a także niekorzystnych zmian w środowisku niepylak mnemozyna zniknął z wielu stanowisk m. in. w Górach Kamiennych, w Masywie Ślęży, masywie Śnieżnika i w Górach Bialskich. W Górach Sowich spotykany był jeszcze do roku 1900 roku.
W 2003 roku odnaleziono populację niepylaka mnemozyny na nowym, nie podawanym dotąd stanowisku koło góry Bukowiec w okolicach Sokołowska w Górach Kamiennych. Nowe stanowisko to wąska, o długości 600 metrów polana z rośliną żywicielską gąsienic i nielicznymi roślinami kwiatowymi dla postaci dorosłych. Polana w szybkim tempie zarasta świerczyną i obecnie ma kształt wąskiego przesmyku. Miejsce to otacza drzewostan bukowo-świerkowy z domieszką jaworów. Z uwagi na fakt, iż populacja ta wykazuje liczne degeneracje wynikające z braku wymiany genów, jakiekolwiek działania w najbliższym otoczeniu tego stanowiska wymagają wyjątkowej ostrożności. Wskazane byłoby zakończenie eksploatacji pobliskiego kamieniołomu oraz powstrzymanie planów budowy dróg w bezpośredniej bliskości omawianego stanowiska. Siedlisko motyla wymaga natychmiastowego objęcia ochroną.

(Źródło: Janusz Masłowski Uwagi o trzech prawnie chronionych gatunkach motyli dziennych (Lepidoptera, Papilionoidea) w Sudetach, PRZYRODA SUDETÓW t. 8(2005): 81-88)

minminmin
FOTOGALERIE
http://eko.org.pl motyle.php?dzial=6&kat=19&art=20 motyle.php?dzial=2&kat=12&art=4 motyle.php?dzial=2&kat=12&art=4 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=4&kat=16&art=14 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=3&kat=14&art=7 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=2&kat=12&art=4 motyle.php?dzial=4&kat=16&art=14 motyle.php?dzial=3&kat=14&art=7 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=3&kat=14&art=7 motyle.php?dzial=3&kat=13&art=6 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=5&kat=18&art=12 motyle.php?dzial=5&kat=18&art=12 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=2&kat=12&art=4 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=2&kat=12&art=4 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=6&kat=19&art=20 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=6&kat=20&art=18 motyle.php?dzial=6&kat=19&art=20 motyle.php?dzial=4&kat=16&art=14 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=15 motyle.php?dzial=2&kat=10&art=3 motyle.php?dzial=5&kat=18&art=12 motyle.php?dzial=2&kat=9&art=23 motyle.php?dzial=4&kat=16&art=14 motyle.php?dzial=5&kat=18&art=12 motyle.php?dzial=3&kat=14&art=7 motyle.php?dzial=2&kat=22&art=5 motyle.php?dzial=4&kat=17&art=16 motyle.php?dzial=6&kat=19&art=20
ZAPISZ SIĘ DO NASZEGO NEWSLETTERA
e-mail: